Stare szkoły na Mazurach doczekały się kilku chwil sławy.
W Bibliotece Miejskiej w Węgorzewie do połowy marca można oglądać zdjęcia dziewięciu szkół z okolic Węgorzewa. Oprócz nich, na wystawie znalazły się także: ławka szkolna z pochylonym, zielonym blatem, kałamarz, czarna, wysłużona tablica i kilka innych szpargałów, bez których dawne szkoły nie mogłyby funkcjonować. Serdecznie zapraszam na wystawę i dziękuję wszystkim którzy pomogli mi w jej realizacji! Szczególnie Magdzie, Kacperkowi, Panom Konserwatorom ze Szkoły nr 2 i Paniom Bibliotekarkom!

Szkoła w Przystani działała z przerwami od 1737 do 1960 roku. Nigdy nie uczyło się w niej więcej niż sześćdziesięcioro dzieci.
Powstała w wyniku rozporządzenia Fryderyka Wilhelma I, który w 1717 roku wydał edykt obligujący rodziców we wszystkich miejscowościach do posyłania dzieci do szkoły zimą - codziennie, w okresie żniw - przynajmniej raz w tygodniu.
W całych Prusach, nawet w małych miejscowościach zakładano szkoły. Została wyznaczona specjalna komisja, której zadanie polegało na wdrażaniu królewskiego rozporządzenia. Droga dzieci do szkoły nie mogła być dłuższa niż pół mili (3,5 km). Wizytacja przeprowadzona w 1738 roku wykazała, że obok istniejących wcześniej 385 szkół kościelnych powstało 1160 szkół wiejskich. Stworzenie tak wielu nowych szkół w tak krótkim czasie nie było łatwe, brakowało wykształconych ludzi, którzy mogliby podjąć pracę nauczyciela. Nic dziwnego... Niskie pensje i życie na prowincji nie zachęcało do objęcia tego stanowiska.
W powieści E.Wiecherta los wiejskiego nauczyciela nie przedstawiał się zbyt kolorowo.
,, Nie czytywali gazet, a to co wydarzyło się w okręgu lub na świecie, docierało do nich przez usta nauczyciela, który był dla nich niczym Mojżesz na pustyni. Widywali jednak i takich nauczycieli, których w pustce ich świata ogarniało zwątpienie, i którzy pędzili życie jako skryci i zapamiętali pijacy. Albo takich, którzy w nienawiści i rozgoryczeniu zamykali swe serca wrogie ludziom."
Jedną z przyczyn zwątpienia wiejskich nauczycieli mogło być bardzo skąpe wynagrodzenie. W pierwszej połowie XIX wieku pensja nauczyciela wynosiła 15 groszy rocznie za pierwsze dziecko, a za każde następne 30 groszy. Na koszt króla otrzymywał bezpłatne, choć często nędznie urządzone mieszkanie i skrawek ziemi pod uprawę.
,, I gdy u kresu swej pracy lub bytu zastanawiali się nad sensem własnego życia, zdawało im się czasami, że można go było znaleźć wśród wszystkich rozterek i niejasności, skromny, niewielki cel, lecz przecież nie daremność, nie pomyłkę."
Tak pokrótce przedstawiało się życie wiejskich nauczycieli według E.Wiecherta.
Szkoła w Przystani zniknęła w latach siedemdziesiątych XX wieku - na jej miejscu powstało kilka domków letniskowych.

Dawna szkoła w Harszu jest jednym z ciekawych miejsc na artystycznej mapie Mazur.
Właściciele włożyli ogrom wysiłku i serca w renowację starego ceglanego budynku i w wystrój wnętrz. Na parterze stworzyli obszerny salon z jadalnią i przytulną kuchnię, w której i goście, i gospodarze spędzają bardzo dużo czasu (dobra kuchnia Starej Szkoły słynie na całą okolicę).
Na piętrach powstały pokoje do wynajęcia oraz wspólna przestrzeń z galerią na strychu.
Dom pełen jest obrazów, to dzieła artystów przyjeżdżających na organizowane w starej szkole plenery malarskie. Jest tu też galeria, w której można kupić lub tylko obejrzeć prace lokalnych twórców.
Stara szkoła położona jest nad brzegiem jeziora. Malownicza jest i cała wieś, a niedaleko znajduje się zabytkowy majątek i pałac w Okowiźnie. Więcej o szkole można dowiedzieć się tu.

Kiedyś na Mazurach prawie w każdej, nawet małej wsi była szkoła. Często był to jedyny ośrodek kultury jednoczący wieś- w dużych klasach spotykano się, rozmawiano i wspólnie przeżywano uroczystości. Po zmianie systemu edukacji na dojazdowy, budynki wiejskich szkół stały się mniej lub bardziej bezużyteczne. Centrami spotkań mieszkańców w wielu wsiach zostały sklepy spożywcze, pod którymi miejscowi filozofowie urządzają wykłady i seminaria przy różnorakich trunkach.
Jednak szkoły nadal istnieją- czasem nadal wykorzystywane są jako budynki publiczne np. biblioteki, świetlice czy leśniczówki.
Niedawno miałam okazję odwiedzić dawną szkołę w Górach. W pięknie odrestaurowanym budynku jest dziś leśniczówka. Po podwórku chodzi dumny kogut otoczony wianuszkiem fanek-kokoszek, w głębi sadu stoi drewniana huśtawka. Ten dom, to widać od razu, zamieszkują dobrzy i pracowici ludzie. Wiele energii włożyli w odnowienie okien, w zagospodarowanie ogrodu, w budowę ganku. Wszystkie elementy pasują do siebie i tworzą wspaniały klimat panujący w gospodarstwie. Od tego domostwa promienieje szczęście. Piękna jest wieś Góry na Mazurach, a dawna szkoła tam - miła i wciąż pełna ludzi.

W dzieciństwie Wilkowo było dla mnie krainą półmityczną. Z opowieści mamy wynikało, że to mała wieś na krańcu dróg. Dalej nie było już nic- tylko pola, lasy i zagubine gospodarstwo Pani Ajowej. Dziadkowie z rodziną mieszkali w wiejskiej szkole, której dziadek był kierownikiem. Babcia organizowała występy i spotkania w dużej auli, a dziadek był dla wszystkich doradcą. Księdza we wsi nie było, bo i brakowało kościoła. Jedyne święte miejsce w Wilkowie to skrzyżowanie dróg, gdzie stała kapliczka, przy której raz do roku odbywały się nabożeństwa majowe. Dzieci na wsi nie miały łatwo, wszyscy musieli uczyć się i pomagać w gospodarstwie. W wolnym czasie wilkowska dzieciarnia wymykała się nad rzekę lub wycinała numery sąsiadom. Wujek Zenek, jako najstarszy miał oddzielny pokój- małe laboratorium na strychu szkoły. Inne dzieciaki mieszkały w jednej sypialni, choć w domu dwa pomieszczenia stały puste- jedno z konieczności- duża klasa, a drugie to pokój paradny, zawsze wysprzątany i używany tylko od święta. Dziś w dawnej wilkowskiej szkole mieszkają dwie rodziny. Budynek ma się dobrze, a pokój paradny nadal pełni funkcję odświętnego salonu.

Jak wielkiej pasji i siły trzeba, by zrezygnować z wygodnego życia w wielkim mieście, znaleźć starą szkołę na wsi, przeprowadzić się i przywrócić jej życie? Jeszcze kilka lat temu mieszkańcy Wesołowa słysząc, że ktoś kupił budynek dawnej szkoły, radzili, by wyburzyć wszystko i postawić dom na nowo. Właściciele na szczęście nie posłuchali tych rad i nie dali namówić się na żadne rozbiórki. Odnowiony budynek z 1918 roku zachował swój nieprzeciętny charakter i zyskał nowy rustykalno-orientalny wystrój wnętrz. Pasja właścicieli, ogromny wkład ich serca i pracy sprawił, że sale dawnej szkoły znów wypełniły się śmiechem, gwarem i gośćmi. Pani Ewa od lat związana jest z Indiami- stąd orientalne meble i warsztaty jogi odbywające się w Wesołowie co lato. W tym domu na wzgórzu panuje genialna atmosfera: pachną drewniane podłogi, na rozgrzanej kuchni kaflowej suszą się jabłka, po podwórku chodzi pies (bardzo przyjaźnie nastawiony do świata). Mam nadzieję jeszcze kiedyś odwiedzić ten dom i poczuć jego dobrą aurę.